امتیاز مثبت
۰
یادداشتی از دکتر محمد خوش چهره
دنياي حاکم و محکومي تافلر
دکتر محمد خوش چهره
دوشنبه ۶ شهريور ۱۳۹۱ ساعت ۲۳:۱۳
کد مطلب: 5356
 
تافلر را اول بار در ایران طی سال ۱۳۵۶ كه توفیق همکار بودن با استاد مرحوم جهانبگلو در دانشگاه تهران را داشتم شناختم. جهانبگلو آزاداندیشی بود که گرایش‌هایی مبتنی بر منافع ملی داشت. بنابراین انتخاب کتاب تافلر توسط وی برای انتشار در یکی از نشریه‌ها و توصیه مطالعه آن توسط او باعث شد که این اثر را مطالعه کنم. آثار مورد توجه تافلر، شوک آینده، موج سوم، جابه‌جایی در قدرت و ثروت انقلابی هستند. تافلر در شوک آینده بیشتر تحولات الکترونیک را مد نظر داشت. چارچوب فکری تافلر بر مبنای آثارش از دهه ۷۰ تاکنون چنين بوده كه عصاره فکری و محوریت بحث او بر تغییر و تحول بوده است که اين مهم در غلیظ ترین حالت مي شود انقلاب. تافلر در اين آثار سعی کرده در هر اثر منشا تحولات را نشان بدهد كه در همين راستاعامل رخدادها و تحولات آتی را تحولات تکنولوژیک(علم و فن آوری) می‌داند. 

این توجه هوشمندانه تافلر در آثارش محسوب مي‌شود. از نظر تحلیل محتوایی کتاب نیز تمرکز تافلر در شوک آینده بر ترسیم فرآیند تغییر است. در موج سوم نیز روی کانال‌های تغییر و مسیرهای این حرکت بیشتر تاکید کرده است. اما اين پژوهشگر در «جابه‌جایی در قدرت» بیشتر به مدیریت یا کنترل تغییرات پرداخته است و «ثروت انقلابی» به نوعی اثری است در ادامه همين «جابه جایی در قدرت» که طی آن اساس بحث نویسنده بر این است که در نتیجه تحولات -که در اوج آن انقلاب تکنولوژیک را می‌شود مطرح کرد- چه پیامدها و تحولاتي در اقتصاد، خصوصا از جنبه تولید و تمرکز ثروت ایجاد میکند. 

بدين ترتيب تافلر برآن بوده كه با ترسیم آینده دستاندرکاران را به آینده ترغیب کند. شیوه و متدولوژي تافلر نوعی آینده پژوهی است هرچند وجه علمی آن پایین است. اما روش تافلردر تبیین آینده با روشهای علمی و آکادمیک آینده پژوهی تفاوت‌هایی دارد. اگر چه عصاره روش و حرف تافلر در آثارش را می‌توان به نحوی مبتنی بر بررسی روندها، یعنی تحلیل وضع موجود مبتنی برعملکرد گذشته و بر اساس آن پیش‌بینی آینده دانست که در «موج سوم» این مهم بیشتر مشهود است. 


همچنين تافلر سعي كرده تا بعضی رویدادهايي را كه تاثیرات جهاني دارند ترسيم كند. به طور كلي ميتوان گفت كه چارچوب‌های تافلر از نظر متدولوژی آکادمیک است اما کتابهاي او مبنایی برای درس در دانشگاه ها محسوب نميشوند مگر یکی از کتابهاي تافلر که دوره ای در یکی از دانشگاه های معروف امریکا به نام «وستپوینت» که تفنگداران نيروي دريايي را پرورش میدهد تدریس می‌شد. 

اما اصولا اساتید دانشگاهی به تافلر رفرنس نمیدهند. از پیام‌های تافلر در آثارش آن است که سرعت تحولات و تغییرات بخصوص در فنآوری تاثیر شگرفي بر جوامع، روابط اجتماعی و کارکردهای انسانی داشته است. اما پیامهای تافلر در بطن خود جهت گیری خاصی را داراست. یکي از اين جهت گيري ها توفق یا سلطه امریکا به شکل آشکارا یا عموما غیرآشکار برجهان و نظام اقتصادی است. بخشی از پیام‌های او اگر چه چشم به سوی جامعه جهانی دارد اما با قبول وضع موجود که در حقیقت سلطه نظام سرمایه‌داری است به تحلیل و هشدار براي جهانيان می‌پردازد. 

تافلر معتقد است که قدرت از منطقه اروپا و امريكا به آسيا جابهجا ميشود. وي معتقد است که سازمانها و نهادهای اجتماعی به نحوی از فضای هماهنگ و سازگار خارج میشوند که این در کلیت درست بوده و نتیجه فزون خواهی نظام اقتصادی امریکا است. اگرچه تافلر چنین امری را پیش‌بینی نکرد اما بحران های ۲۰۰۲ و ۲۰۰۸ که به رکود اقتصاد جهانی کنونی منجر شد نيز از همين امر ناشي مي‌شود. 

در ثروت انقلابی تلاش اصلی كتاب در تلفیق دیدگاه‌هاي قبلی است که علم و دانایی را قدرت امروز ميداند. تافلر با قبول ساختارهای سیاسی و قواعد حاکم بر اقتصاد جهانی به تحلیل مسائل می‌پردازد در حالی که خود این ساختارهای ناعادلانه منشا رویدادهایی در آینده هستند که تافلر در تحلیل‌های خود از آنها مغفول مانده است به طوری که امروزه بسياري از استراتژیست‌ها و صاحب نظران اقتصادی در نظام سرمایه‌داری معتقدند که بعد از بحران سال ۲۰۰۸ نظام اقتصادی سرمایه داری به برکت تحولات تکنولوژیک و تحولات علمی در مدیریت توانسته دستاوردها و خلق ثروت زیادی بنماید. 

ولی بحران اقتصادي جهان نشان داد که از نظر اخلاقی، این نظام تردیدهای جدی برای بسیاری از افراد و فعالان اقتصادی ایجاد کرده است به طوری که بحث اصلاح بنیادی در نظام نئولیبرالیسم اقتصادی حاکم بر امریکا و حتي فراتر از آن بحث این که نظام جایگزین اقتصادی دیگری که پاسخگوی نیازهای رو به گسترش با کارکرد عدالت گرایانه که ابهام به مراتب کمتری نسبت به خود داشته باشد را مطرح می‌کنند. 

اما آینده نگری که مبتنی بر تحلیل روند (وضعیت موجود مبتنی بر عملکرد گذشته) و ترسیم آینده بر مبنای آن(شبیه سازی آینده از تحلیل روند) است و فراتر از آن آینده پژوهی كه برآن است که رویدادها یعنی حوادثی که در آینده اتفاق می‌افتد را پيشبيني كند از مباحث حساس دنياي امروز هستند. برخی معتقدند که این رویدادها را میتوان حتی از دل وضعیت موجود بر مبنای علایم وقوع در وضعیت تشخیص داد. 

در صورت تشخيص علائم وقوع میتوانیم بخشي از وقايع آينده را ببينيم. حوادث و رويدادهايي که ظاهرا اتفاقات غیر منتظره هستند(مانند فروپاشی شوروی، ۱۱ سپتامبر، وقوع انقلاب اسلامی ایران و...) اینها چیز هایی هستند که میشود از علائم وقوعشان تشخیص داد و اگر گاه گفته ميشود كه حوادث آینده و رویدادها را نمیتوانيم تشخیص دهيم بدین دلیل است که نمی خواهیم ببینیم. اگر بخواهیم میتوانیم آینده را امروز هم ببینیم. من از تافلر به عنوان شخصیتی که در جایگاه خودش واجد ارزش است یاد می‌کنم.

کسی که در همان نظام سرمایه داری غرب برخی از حرف هایش تحقق یافته است اگر چه بسیاری از موارد مانند ۱۱ سپتامبر را پیشبینی نکرده بود اما به هر حال کسی است که دیدگاه منحصر به فردی دارد که سعی میکند مبتنی بر مصادیق باشد و ترسیمی از آینده را ارائه دهد. به هر حال جایگاه تافلر را از این لحاظ که سعی میکند که برخی تحولات را ببیند و تحلیل کند نمی توان دست کم گرفت.تافلر موفق شده است که تصویری از آینده نشان دهد. 

مخصوصا اینکه تأکید ش بر تحول بوده است و ما میبینیم که هرچه جلو می‌رویم سرعت تحولات به عنوان چالشي جدي مطرح میشود که اگر بازشناسی نشوند خیلی از اهدافی که در برنامه‌ریزي‌ها پایهریزی می‌شود به خطر مي‌افتد که ممکن است در تصمیم‌گیریهای ملی و سیاسی عقب افتادگی هایی را ایجاد کند. این مهم نکته مثبتی در آثار تافلر محسوب می‌شود اما اینکه روشهایی که به کارمی‌برد تا چه حد قابل استناد است خود جای بحثي مفصل دارد! 





منبع: همشهری اقتصاد شماره 3
 
 
 


از عملکرد دولت یازدهم در بخش مسکن رضایت دارید؟
بله
خیر