امتیاز مثبت
۰
ضرورت پاسخگو بودن صندوق بیمه اجتماعی روستائیان و عشایر
حجت ورمزیاری
پنجشنبه ۲ شهريور ۱۳۹۱ ساعت ۱۵:۵۱
کد مطلب: 2469
 
ضرورت پاسخگو بودن صندوق بیمه اجتماعی روستائیان و عشایر
 

اقتصاد ایران آنلاین: هیئت وزیران در جلسة مورخ 14 بهمن 1383 اولین آیین‏نامه بیمه اجتماعی روستائیان و عشایر را تصویب کرد و نسخه‏ای از آن را ضمن ابلاغ به دستگاه‏های اجرایی ذی‏ربط، برای ریاست وقت مجلس شورای اسلامی نیز ارسال می‏کند.

ریاست مجلس شورای اسلامی، بر اساس اصول 85 و 138 قانون اساسی، طی نامه‏ای به شماره 8103/66389ه/5 مورخ 26/2/1384، نظرات هیأت بررسی و تطبیق مصوبات دولت با قوانین و مقررات عمومی کشور را در خصوص اعلام مغایرت موادی از مصوبه هیأت وزیران در خصوص آیین‏نامه بیمه اجتماعی روستائیان و عشایر، ابلاغ می‏کند.

بندهای 2 و 3 نامه مذکور، به صراحت، وضع محدودیت سنی و همچنین تدریجی بیمه کردن آنها را مغایر با تبصره 2 ماده 3 قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی که دولت را مکلف به تحت پوشش بیمه قرار دادن اقشار مختلف از جمله روستاییان کرده و هیچ‏گونه قیدی نزده است، دانست.

پیرو دستور ریاست وقت مجلس شورای اسلامی، مجدداً هیأت وزیران اصلاح مواد مورد نظر مجلس را در دستور کار قرار داده و در نهایت، در جلسة مورخ 12/4/1384، مجموعه ایرادهای مورد نظر مجلس را رفع کرد. در مصوبة جدید هیأت وزیران، ماده 3 آیین‏نامه قبلی که محدودیت سنی عضویت در صندوق برای روستائیان و عشایر ایجاد کرده بود، حذف شد.

با وجود این امر، ریاست صندوق بیمه اجتماعی روستائیان و عشایر، به طور کاملا غیرقانونی، در تاریخ 18/1/1386، اقدام به ابلاغ دستورالعمل شماره 11038 کرده و بر اساس آن شرط سنی را برای عضویت روستاییان و عشایر در صندوق، وضع نمود. این اقدام ریاست صندوق، از سوی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری کشور در تاریخ 22/4/1389 بنا به رأی شماره 912، غیرقانونی اعلام و بخشنامه مذکور ابطال شد.

علیرغم این، شواهد حاکی از آن است که هنوز این رویه غیرقانونی در صندوق تداوم داشته و جالب آن است که با وجود اینکه در وب سایت صندوق بیمه اجتماعی و در بخش آیین‏نامه قانونی صندوق مذکور، به درستی حذف ماده 3 آیین‏نامه قبلی که محدودیت سنی عضویت در صندوق برای روستاییان و عشایر ایجاد کرده بود، تصریح شده است ، ولی در عین حال در بخش «شرایط عضویت» همان وب سایت ، در اقدامی متناقض، داشتن حداقل 18 سال سن و حداکثر 55 سال برای مردان و 50 سال برای زنان اعم از متأهل یا مجرد، به عنوان یکی از شرایط عضویت ذکر شده است. به بیان دیگر، شرایط عضویت کنونی صندوق بر خلاف آیین‏نامه‏ای است که در وب سایت آن درج شده است. 

البته لازم به یادآوری است که این شرط عضویت، قرار بود به عنوان بند (5) ماده 174 لایحه برنامه پنجم به تصویب برسد که با درایت نمایندگان مجلس و به دلیل مغایرت با قانون اساسی، در صحن علنی رأی نیاورد.

شرط مذکور، مغایر با بند (د) و تبصره 2 ماده 3 قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی و اصلاحیه هیأت وزیران در مورخ 12/4/1384 در رابطه با آیین‌نامه بیمة اجتماعی روستائیان و عشایر و نیز مغایر با فلسفه تأمین اجتماعی است. این شرط، امکان بیمه شدن را از بخش اعظمی از روستانشینان (که از سن بالایی برخوردارند) سلب کرده است.

این در حالی است که امکان بیمه شدن برای آنان در سنین جوانی توسط دولت فراهم نشده و آنان در این خصوص کوتاهی نداشته‏اند. بنابراین محروم ساختن آنان از این حق که در سنین جوانی و پیری در خط مقدم تأمین امنیت غذایی جامعه بوده‏اند، عادلانه به نظر نمی‏رسد.

این‌ حکایت‌ نیز از امیرالمؤ‌منین‌ (ع) معروف‌ است‌ که‌ روزی‌ پیرمردی‌ نصرانی‌ را دید که‌ تکد‌ی‌ می‌کند از حاضران‌ پرسید، او کیست؟ گفتند: نصرانی‌ است. حضرت‌ فرمود: «او را به‌ کار گرفته‌اید تا آن‌ جا که‌ پیر و ناتوان‌ گردیده‌ و رهایش‌ نموده‌اید». سپس‌ دستور داد تا از بیت‌المال‌ بر او انفاق‌ نمایند .

از سوی دیگر، بررسی عملکرد صندوق بیمه اجتماعی روستائیان و عشایر نیز کارنامه خوبی را برای این صندوق، نشان نمی‏دهد. شواهد فعلی، حاکی از مشکلات و کاستی‏های فراوان این صندوق در تأمین اجتماعی روستاییان و عشایر است. به‏گونه‏ای که طبق برنامه، باید تا سال 1386، همه 3.5 میلیون خانوار روستایی و عشایری، تحت پوشش صندوق می‌رفتند (لازم به ذکر است که ماده 2 آیین‏نامه صندوق مذکور مندرج در وب سایت آن نیز، کلیه افراد روستایی و عشایر سرپرست خانوار و نیز دریافت کنندگان مستمری های پیری، از کار افتادگی کلی و فوت را مشمول این آیین نامه دانسته است).

در حالی‏که آمار خود صندوق حاکی از آن است که در تیرماه سال 1389، حدود 804 هزار خانوار روستایی و عشایری، تحت پوشش رفته بودند (یعنی حدوداً 23 درصد هدف برنامه، با تأخیر چهار ساله، تحقق یافته است). آخرین آمار صندوق نیز مربوط به تاریخ 24/12/1389 است. بر این اساس، 851 هزار و 820 خانوار روستایی و عشایری، تحت پوشش صندوق رفته‏اند که طبق اعلام خود صندوق، این میزان تنها معادل 07/27  درصد خانوارهای مشمول صندوق (نه همه خانوارهای روستایی و عشایری) است .

لذا با توجه به اینکه تداوم رویه غیرقانونی توسط صندوق، سبب محرومیت بخش قابل توجهی از روستائیان و عشایر از عضویت شده و هم‏اکنون نارضایتی نسبت به کارکرد آن وجود دارد و نیز با عنایت به عدم تحقق برنامه تعیین شده، انجام اقدام مقتضی در این زمینه ضروری به نظر می‏رسد. به‏ویژه اینکه در شرایط کنونی دستگاه یا کمیسیون ناظر و ارزشیابی کننده خاصی بر عملکرد صندوق به مانند سایر امور مربوط به توسعه روستایی وجود ندارد.

لازم به ذکر است که بررسی تجارب کشورهای دیگر در خصوص بیمه اجتماعی روستائیان، نشان دهنده راهکارهایی است که با اتخاذ آنها می‏توان هم پایایی صندوق را تضمین نمود و هم روستاییان را از فرصت تأمین اجتماعی که حق آنان است، برخوردار ساخت.

* مرکز تحقیقات راهبردی غذا و کشاورزی دانشگاه تهران