امتیاز مثبت
۰
كلاين و سرمايه داري فاجعه
مهيار زاهد
پنجشنبه ۲۶ مرداد ۱۳۹۱ ساعت ۱۳:۱۵
کد مطلب: 18
 

پايان جنگ سرد شروع خيلي از چيز‌ها براي نظام سرمايه داري بخصوص از نوع آمريكايي آن بود. با فروپاشي شوروي سابق به يكباره باورها به نظام سرمايه داري افزايش يافت و رسانه‌‌ها و ابزار تبليغاتي چون هاليوود نيز بيش از پيش در خدمت طرفداران بازار آزاد در‌آمد و نتيجه آنكه قريب به چند دهه سرمايه داري به يكه تاز صحنه‌ اقتصاد جهاني بدل گشت.

طي همین سال‌هاي درخشان سرمايه داري بود که طلايه داران اين تفكر اقتصادي چنان در تبليغ و ترويج عقايد خود پیش رفتند كه رفته رفته نظام سرمايه داري به نظامي مقدس نزد جهانيان بدل شد. نظامي عاري از اشتباه كه با تكيه بر خصوصي سازي، كاهش وحذف مقررات و هزينه‌هاي خدمات دولتي همگان را به سرمنزل مقصود و رستگاري ‌مي‌رساند. اينچنين بود كه اين خيال باطل شكل گرفت كه سرمايه داري، نظامي است

نائومي‌كلاين روزنامه‌نگار و متفكر جواني است كه مي‌تواند نمايانگر نسل جديدي از انديشمندان اقتصادي جهان باشد. نسلي كه سرد و گرم جامعه سرمايه داري را چشيده و زيروبم اين نظام اقتصادي را به روشني مي‌شناسد و در جهانی نفس می کشد که ديگر بتي به نام سرمايه داري در آن وجود ندارد
رويين تن كه آن را پاياني نيست. البته اين پايان ماجرا نبود. سرمايه دارن نوظهور غربي كه حالا روزبه‌روز فربه‌تر مي‌شدند با اعمال سياست‌هاي چند جانبه توانستند با زيركي، نظام سرمايه‌داري را با واژه دموكراسي پيوند دهند و اين دو چنان با يكديگر عجين شدند كه گويي وجود يكي بدون ديگري امكان‌پذير نخواهد بود و يگانه راه رسيدن به آزادي‌هاي اجتماعي و فردي همانا توسل به نظام سرمايه داري‌است و لاغير. 

بدين ترتيب طي چند دهه‌ اخير به مرحمت نظام سرمايه داري، زندگي بشر دستخوش تغييرات بنياديني شد ودر كشورهايي چون آمريكا انسان‌ها به عدد‌هاي متحركي بدل شدند كه جايگاه اجتماعي و انساني آنها تنها توسط ميزان پول و سرمايه‌اي كه توليد مي‌كنند مشخص مي‌شود.
اما نائومي‌كلاين روزنامه‌نگار و متفكر جواني است كه مي‌تواند نمايانگر نسل جديدي از انديشمندان اقتصادي جهان باشد. نسلي كه سرد و گرم جامعه سرمايه داري را چشيده و زيروبم اين نظام اقتصادي را به روشني مي‌شناسد و در جهانی نفس می کشد که ديگر بتي به نام سرمايه داري در آن وجود ندارد.از اين رو نائومي كلاين به مثابه بت شكني است كه تبر به دست گرفته و به جنگ اين بت نوين بشري رفته است.
این روزنامه نگار کانادایی در آثار خود همواره با افشای زوایای مختلف نظام سرمایه داری در آمریکا بر آن بوده است که روی دیگر سکه را نیز نمایان کرده و از جنبه های ضد انسانی امپریالیسم پرده بردارد. 

کلاین در کتاب دکترین شوک خود با اشاره به روش های غیر انسانی دکتر ایوون کامرون، نخستین استاد شوک درمانی در روانشناسی آمریکا در همکاری با سیا نشان می دهد که چگونه نظام سرمایه داری آمریکا نیز از این الگوی درمانی در روانشناسی بهره جسته و از بحران های مختلف اجتماعی، اقتصادی و طبیعی سواستفاده می کند. به گفته کلاین در حقیقت همان طور که همکاران دکتر کامرون در برنامه های شوک درمانی خود در پی ایجاد لوحی سفید در شخصیت انسان ها و سپس نوسازی شخصیت جدید در آنها بودند اقتصاددانان نوین سرمایه داری آمریکا نیز به دنبال ایجاد بحران و شوک در جامعه و تزریق تغییرات جدید
نائومی کلاین در دکترین شوک نشان می دهد که چگونه حکومت دیکتاتوری پینوشه در شیلی و همچنین نظام های دیکتاتوری در آرژانتین و اروگوئه در راستای اهداف سرمایه داری آمریکا و مکتب شیکاگو جان گرفتند و چطور در زندان های ابوغریب و گوانتانامو شکنجه در خدمت نظام سرمایه داری قرار گرفت
در فضای بهت زده پس از آن بودند. 

کلاین این شیوه تفکر اقتصادی را دکترین شوک نامیده و ریشه آن را در دانشکده اقتصاد دانشگاه شیکاگو می داند. بدین ترتیب بخش زیادی از کتاب دکترین شوک به بررسی عقاید و آراء و عملکرد مکتب اقتصادی شیکاگو و در راس آن میلتون فریدمن اختصاص یافته است. میلتون فریدمن استاد اقتصاد و تئوریسین اصلی سرمایه داری آمریکا طی ۵۰ سال اخیر است. او را پیشرو و جلو دار مکتب شیکاگو می دانند. فریدمن در نظام آمریکا نفوذ و تاثیر عمیقی داشت از این رو بیش از سایر نظریه پردازان اقتصادی توانست نظرات خود را به شکل عملی در سیاست های اقتصادی آمریکا بسط دهد. 

نائومی کلاین در دکترین شوک نشان می دهد که چگونه حکومت دیکتاتوری پینوشه در شیلی و همچنین نظام های دیکتاتوری در آرژانتین و اروگوئه در راستای اهداف سرمایه داری آمریکا و مکتب شیکاگو جان گرفتند و چطور در زندان های ابوغریب و گوانتانامو شکنجه در خدمت نظام سرمایه داری قرار گرفت. 

طرفداری از اقتصاد و خدمات دولتی در اندیشه نائومی کلاین به روشنی مشهود بوده و گاه افکار او بیش از حد به گرایش های چپ نزدیک می شود هرچند نمی توان به طور قطع او را روشنفکر چپ نامید. شیوه و روش کلاین در توضیح و شرح وقایع به نوعی روایت داستانی و گزارش نویسی شباهت دارد که همین امر بر کشش و گیرایی کتاب می افزاید هرچند که تا حدی از بار علمی اثر می کاهد. 

حال به نظر می رسد که نظام سرمایه داری این روزها دیگر آن ژست حق به جانب خود را از دست داده و کم کم روزهای افول اندیشه های کسانی چون «برو بچه های شیکاگو» فرا رسیده است. بحران اقتصادی که در نتیجه سیاست های طرفداران بازار آزاد گریبان بازار های جهان را گرفته و نیز ظهور و گسترش جنبش هایی چون وال استریت خود نمایانگر فصلی تازه در تاریخچه سرمایه داری بخصوص از نوع آمریکایی آن است. با این وصف نظام سرمایه داری در سال های آتی یا به سمت اصلاحات بنیادین قدم برمی دارد و یا نظامی جدید جایگزین آن خواهد بود که در هر دو صورت بازخوانی و واکاوی آثار کسانی چون نائومی کلاین ضروری می نماید. 

اقتصاد ایران آنلاین(eghtesadeiranonline.com)


منبع: همشهري اقتصاد شماره 2