امتیاز مثبت
۰
لزوم داشتن نقشه جامع برای توسعه صنعت در کنار همراهی سیستم بانکی
اقتصاد ایران چگونه سامان می‌یابد؟ غلامحسین شافعی رئیس اتاق بازرگانی ایران پاسخ می‌دهد
سه شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۳ ساعت ۱۰:۰۱
کد مطلب: 248890
 
غلامحسین شافعی را خیلی‌ها قبل از ریاست بر اتاق بازرگانی و صنایع و معادن و کشاورزی ایران، به عنوان «سلطان انار» می‌شناختند. با او در مقام رئیس اتاق بازرگانی صنایع و معادن و کشاورزی ایران و یکی از منتقدان سرسخت سیاست‌های پولی خصوصا پرداخت سود بالا به سپرده‌ها گفت‌وگو کرده‌ایم.
اقتصاد ایران چگونه سامان می‌یابد؟ غلامحسین شافعی رئیس اتاق بازرگانی ایران پاسخ می‌دهد
 
اقتصاد ایران آنلاین به نقل از همشهری اقتصاد:  غلامحسین شافعی را خیلی‌ها قبل از ریاست بر اتاق بازرگانی و صنایع و معادن و کشاورزی ایران، به عنوان «سلطان انار» می‌شناختند. با او در مقام رئیس اتاق بازرگانی صنایع و معادن و کشاورزی ایران و یکی از منتقدان سرسخت سیاست‌های پولی خصوصا پرداخت سود بالا به سپرده‌ها گفت‌وگو کرده‌ایم.


اقتصاد ایران آنلاین به نقل از همشهری اقتصاد: غلامحسین شافعی را خیلی‌ها قبل از ریاست بر اتاق بازرگانی و صنایع و معادن و کشاورزی ایران، به عنوان «سلطان انار» می‌شناختند. او فعالیت‌های تولیدی دارد و در کنار آن در امر صادرات انار هم فعال است. اخیرا او را بیشتر در قامت رئیس اتاق در رسانه‌ها معرفی می‌کنند. ما هم با او در مقام رئیس اتاق بازرگانی صنایع و معادن و کشاورزی ایران و یکی از منتقدان سرسخت سیاست‌های پولی خصوصا پرداخت سود بالا به سپرده‌ها گفت‌وگو کرده‌ایم.

شافعی می‌گوید: تولید تشنه منابع مالی است و وضعیت نقدینگی در گردش در این بخش مناسب نیست. برخی بنگاه‌ها مجبور شده‌اند به‌خاطر حفظ بقای خود از موسسات مالی بدون مجوز با درصد سود‌های بالا وام بگیرند. به نظر او بانک‌مرکزی می‌تواند با تضمین سود و اعتبارسنجی بنگاه‌های تولیدی بزرگ، اوراق مشارکت منتشر کند و از این طریق نقدینگی را به سمت تولید سوق دهد. نکته‌ها و پیشنهاد‌های ظریفی در حرف‌های رئیس پارلمان بخش خصوصی وجود دارد که در ادامه می‌خوانید.


شما یکی از منتقدان اصلی پرداخت سودهای بالا به سپرده‌ها هستید، بالاخره بانک‌مرکزی بانک‌ها را موظف کرد این سود‌ها را کاهش دهند، از وضعیت جدید راضی هستید؟
این اقدام بانک‌مرکزی گامی مثبت و روبه جلو است، اما نکته مهمی که از نظر سیاستگذاری پولی و مالی باید مورد توجه قرار گیرد این‌که بین سود بانکی و تورم رابطه مستقیم وجود دارد. دولت باید تمام تلاش خود را بر کاهش تورم متمرکز کند. سیاست‌های پولی هم باید در این جهت باشد. درحال حاضر سیاست‌های پولی و مالی در کشور به‌گونه‌ای است که انگیزه صاحبان سرمایه را برای انجام کارهای تولیدی کاهش می‌دهد. فضا برای کسانی که فعالیت‌های غیرمولد از قبیل دلالی را دنبال می‌کنند باز است. این مسائل را باید در کنار دیگر مشکلات تولیدکنندگان تحلیل کرد.

تولید و صنعت کشور تنها از یک ناحیه تحت فشار نیست، بلکه از نواحی مختلف تحت فشار قرار گرفته است. تولیدکننده ایرانی باید با تولیدکنندگان خارجی در بازار رقابت کند و این رقابت درحالی شکل می‌گیرد که تولیدکننده خارجی به تسهیلات بانکی با درصد سودهای بسیار کمتر از آنچه ما تصور می‌کنیم دسترستی دارد. سود تسهیلات بانکی بخش تولید در برخی کشورها یک‌پنجم یا یک‌ششم سود تسهیلات در ایران است. مسائل و مشکلاتی که پیش روی تولید کشور وجود دارد باعث شده قیمت تمام‌شده محصولات در کشور ما بالا برود و به‌رغم کیفیت مناسب در برخی محصولات، توان رقابت
اصلا کـار بانــک بنگاه‌داری نیست بانک نباید رقیـب تولید شود. ایــن اتفاق به نظر مـن ناشی از نداشتـن یک نظارت اصولی و منسجم و همچنین به دلیل سودجویی و رانت‌جویی است
نداشته باشیم. از طرف دیگر در سال‌های گذشته با حجم زیادی
اصلا کـار بانــک بنگاه‌داری نیست بانک نباید رقیـب تولید شود. ایــن اتفاق به نظر مـن ناشی از نداشتـن یک نظارت اصولی و منسجم و همچنین به دلیل سودجویی و رانت‌جویی است
از واردات بی‌رویه مواجه بوده‌ایم که خود فضا را برای نفس کشیدن تولید و صنعت داخل تنگ‌تر کرده است.

به بحث تسهیلات برگردیم. بانک‌ها استدلال‌شان در مورد پرداخت سود بالا به سپرده‌های بانکی این است که بدون پرداخت سود‌های بالا نمی‌توانند نقدینگی لازم را جذب کنند، راهکار پیشنهادی شما در این‌خصوص چیست؟
به نظر من برای رفع این مشکل یک راه‌حل میانه وجود دارد. پیروی از این راهکار میانه می‌تواند مشکل هر دو گروه را حل کند، اول این‌که بانک‌ها باید برای جمع‌آوری نقدینگی در دست مردم یک‌سری واحدهای بزرگ و سودده تولیدی کشور را اعتبارسنجی کنند؛ به عنوان مثال واحدهایی که سود خوب و مناسبی دارند از قبیل طرح‌های مهمی مثل پتروشیمی را شناسایی کرده و به آنها اجازه انتشار اوراق مشارکت بدهند. بانک‌مرکزی هم با تبلیغات و تشویقات مختلف و تضمین پرداخت سود با تمهیدات خاص، مردم را ترغیب کند تا به‌صورت مستقیم نقدینگی خود را روانه تولید کنند.

اگر این کار انجام شود منابع واحدهای بزرگ از محل سپرده‌های مستقیم مردم تامین می‌شود، منابع فعلی بانک‌ها آزاد شده و به سمت طرح‌های کوچک و متوسط روانه می‌شود، به عبارتی خلق منابع برای واحدهای کوچک صورت می‌گیرد. در مورد واحدهای بزرگ هم، شخصی که این اوراق را می‌خرد باید مطمئن باشد به موقع و هر زمان که بخواهد می‌تواند سودش را دریافت کند یا حتی اگر خواست بتواند سهام آن واحد را هم خریداری کند. اگر این اتفاق بیافتد مردم به این‌که سپرده‌های خود را در کارهای تولیدی به جریان بیاندازند عادت می‌کنند و در تولید شریک می‌شوند و اقتصاد مردمی که منظور مقام معظم رهبری در اقتصاد مقاومتی است به عنوان یک روش و فرهنگ در کشور جاری خواهد شد.

در شرایط حاضر عده‌ای از کارشناسان معتقدند کاهش نرخ سود سپرده‌ها باعث نمی‌شود پول به سمت تولید برود و شاید باعث به‌هم‌خوردن بقیه بازارها مثل بازار ارز شود، نظر شما چیست؟
قطعا نقدینگی سرگردان به سمت‌وسویی می‌رود که سودآوری بیشتری داشته باشد، یعنی این اتفاق طبیعی است. همواره نقدینگی مردم چه در گذشته و چه در زمان حال، هیچ‌گاه به سمت تولید متمایل نبوده است، زیرا سیاست‌هایی که تا به‌حال اعمال‌شده هیچ‌گاه به‌گونه‌ای نبوده که پس‌اندازهای مردم را به سمت کارهای مولد و تولیدی هدایت کند. به نظر من ریشه اصلی معضلات اقتصادی کشور، سیاست‌های پولی و مالی است. به عنوان مثال قرار بود طرح تحول نظام بانکی اجرا شود.

اگر به‌خاطر داشته باشید ابتدای اجرای طرح هدفمندی قرار بود این اتفاق بیافتد، اما متاسفانه هیچ کاری تا به‌حال در این زمینه انجام نشده است. درحال حاضر هم درصد بالایی از نقدینگی کشور به سمت مسائل غیرمولد مثل واردات، بازار ارز، ساختمان و مسکن روانه می‌شود. یعنی به نظر من نرخ سود بانکی چه بالا رود چه پایین، باز هم نقدینگی مردم به سمت تولید نخواهد رفت، زیرا تولید نسبت به بازارهای موازی سودآوری بالایی ندارد.

باید در جهت بالا بردن حاشیه سود تولید تلاش کنیم که این کار، سهل و آسان نیست. به دلیل این‌که در بخش تولید هیچ‌گاه یک نقشه‌راه جامع نداشته‌ایم، بسیاری از واحدهای تولیدی‌مان سودآور نبودند حتی اگر تحریم هم وجود نداشت برخی واحدهای تولیدی ما سودده نبودند. یکی از دلایل این نقصان این است که در یک مقطع زمانی بدون در نظر گرفتن نیاز بازار، واحد
برخی افراد گمـان می‌کنند که با داد و فریاد و انتقاد تند
برخی افراد گمـان می‌کنند که با داد و فریاد و انتقاد تند مسائل را می‌شود حل کرد، درصورتی‌که یک تعامل سازنده و یک فرهنگ گفت‌وگوی درست مشکـل را بهتر حل می‌کند. به اعتقاد من، ما اگر به دولت بقبولانیم که ما و دولت دو هدف جدا نداریم و هر دو به یک چیز می‌اندیشیـم وآن هـم رشــــد و شکوفـایی کشور است، بهتر می‌توانیم در برابر مشکـلات مقاومت کنـیـــم
مسائل را می‌شود حل کرد، درصورتی‌که یک تعامل سازنده و یک فرهنگ گفت‌وگوی درست مشکـل را بهتر حل می‌کند. به اعتقاد من، ما اگر به دولت بقبولانیم که ما و دولت دو هدف جدا نداریم و هر دو به یک چیز می‌اندیشیـم وآن هـم رشــــد و شکوفـایی کشور است، بهتر می‌توانیم در برابر مشکـلات مقاومت کنـیـــم
تولیدی هم‌ردیف و همسان زیادی در کل کشور تاسیس کردیم. در این زمینه درحال حاضر ما ظرفیت‌های نصب‌شده تولیدی داریم که نمی‌توانند از همه آن ظرفیت‌ها بهره ببرند.

این واحدها در شرایط رونق هم هیچ‌گاه با ظرفیت کامل فعالیت نمی‌کنند و نهایتا از 30 تا40درصد ظرفیت خود استفاده می‌کنند. این درصدها برای یک واحد تولیدی به‌هیچ‌وجه توجیه اقتصادی ندارد. دولت قبل با سیاست ایجاد بنگاه‌های زودبازده تصمیم گرفت نقدینگی را به سمت تولید سوق دهد، اما متاسفانه این کار بسیار اشتباه انجام شد.

یعنی به‌جای این‌که اشتغال موجود حفظ شود و واحدهای مستقل که سرمایه‌گذاری لازم برایشان شده بود را رونق دهند در کنارشان رقبای جدیدی ایجاد شد. به عنوان مثال 10کارخانه آجر در یک شهر داشتیم که با اشتغال کامل مشغول به فعالیت بودند اما در طرح‌های زودبازده 10کارخانه آجر جدید دیگر هم با هدف ایجاد اشتغال احداث شد. با این اتفاق، هم کارخانه‌های قدیمی از رونق انداخته شد و هم کارخانه‌های جدید نتوانستند ادامه کار دهند.

دلیل این مشکل هم این بود که هیچ‌گاه برنامه مدون و جامع برای توسعه صنعت در کشور شکل نگرفته است. به عنوان مثال درحال حاضر ظرفیت کارخانه‌های ایجادشده رب گوجه‌فرنگی کشور، از میزان تولید گوجه‌فرنگی بیشتر است، به اعتقاد من تا زمانی‌که ما یک نقشه‌راه جامع برای توسعه صنعتی کشور ترسیم نکنیم و یک تصمیم بلندمدت نگیریم از این مشکلات رها نمی‌شویم.

انتظار این بود با کاهش نرخ سود سپرده‌ها نرخ سود تسهیلات خصوصا در بخش تولید کاهش یابد، اما ظاهرا قرار نیست چنین اتفاقی بیافتد؟
از روزی که نرخ سپرده‌ها را تغییر دادند در مورد نرخ تسهیلات در شورای پول و اعتبار چیزی مطرح نشده است. اما به نظر من مشکل اساسی که وجود دارد این است که درحال حاضر تعداد زیادی موسسسه مالی و اعتباری داریم که بانک‌مرکزی نظارتی بر فعالیت آنها ندارد و درصد بالایی از سپرده‌های مردم و نقدینگی کشور هم در دست این موسسه‌هاست.

این موسسات تاسیس شدند بدون این‌که مجوزی از بانک‌مرکزی بگیرند، در چنین وضعیتی نظارت بانک‌مرکزی هم دچار خدشه می‌شود. در چنین حالتی اگر بخواهیم وضعیت مالی و پولی کشور به شکل صحیحی سامان یابد یک راه بیشتر نداریم آن هم استقلال بانک‌مرکزی است، تا زمانی‌که بانک‌مرکزی زیر سلطه دولت باشد مشکل مالی و پولی کشور حل نخواهد شد.

جالب است که برخی واحد‌های تولید وام‌هایی با نرخ سود بالا از موسسات مالی و اعتباری بدون مجوز که اشاره کردید گرفته‌اند، درحالی‌که خودشان هم می‌دانند گرفتن این وام به‌صرفه نیست، دلیل این مساله چیست؟

واحدهای تولیدی در برهه‌های زمانی خاصی ناچار هستند که این کار را بکنند. البته شاید درست فکر نکردند، اما در شرایط سال‌های اخیر مجبور بودند برای بقای خود تن به دریافت این وام‌ها با سود بالا بدهند.

درحال حاضر وضعیت واحدهای تولیدی از نظر سرمایه در گردش چگونه است؟ چه راهی برای تقویت این بخش پیشنهاد می‌کنید؟
وضع بسیار نامناسبی دارند. بیشتر واحدهای تولیدی ما از ظرفیت کامل خود استفاده نمی‌کنند، برخی از واحدها هم میزان تولیدشان رو به نزول است.

به نظر من در مورد واحدهای تولیدی باید دو کار انجام شود؛ اول این‌که واحدهای مزیت‌دار را شناسایی کنیم، درحال حاضر ممکن است واحدهایی وجود داشته باشند که مرگ‌شان از زندگی‌شان بهتر است. در گذشته واحدهایی بودند که کالاهایی تولید می‌کردند که در یک مقطع زمانی موردنیاز مردم بود و حجم بالایی هم تولید داشتند و سودآوری هم داشتند، اما همان کالا در زمان کنونی متقاضی ندارد، زیرا زندگی و راه تولید درحال تغییر است. مثلا ما در گذشته ظرف مسی می‌ساختیم، اما الان خریداری ندارد، بنابراین باید واحدها را با شرایط روز تطبیق داد.

آقای شافعی چند درصد مطالبات معوق بانک‌ها مربوط به واحد‌های تولیدی است؟
سوال بسیار مناسبی است. ببینید الان اعداد و ارقامی اعلام می‌کنند، یکی 70هزار میلیاردتومان، یکی 80هزار میلیاردتومان، اما آیا چه مقدار از این 70 یا 80هزار میلیاردتومان معوقه بانکی مربوط به بخش تولید است؟ متاسفانه مشخص نمی‌کنند. ما درخواست کردیم که اعلام کنند چه میزان مربوط به
درحال حاضر ممکن
درحال حاضر ممکن است واحدهــایی وجود داشته باشند که مرگ‌شــان از زندگی‌شـان بهتر است. در گـذشته واحدهایی بـودنـد که کالاهایی تولیـد می‌کردند که در یک مقطع زمانی مورد نیاز مردم بود و حجـم بالایی هم تولیــد داشتند و سودآوری هم داشتند، اما همان کالا در زمان کنونی متقاضی ندارد، زیرا زندگی و راه تولید در حال تغییر است
است واحدهــایی وجود داشته باشند که مرگ‌شــان از زندگی‌شـان بهتر است. در گـذشته واحدهایی بـودنـد که کالاهایی تولیـد می‌کردند که در یک مقطع زمانی مورد نیاز مردم بود و حجـم بالایی هم تولیــد داشتند و سودآوری هم داشتند، اما همان کالا در زمان کنونی متقاضی ندارد، زیرا زندگی و راه تولید در حال تغییر است
بخش تولید است.

مورد دیگر این‌که باید معلوم شود از این مثلا 70هزار میلیاردتومان چه میزان اصل وام است؟ چه مقدار بهره و جریمه است؟ این موضوع نیز باید مشخص شود. من اگر یک وام یک‌میلیارد تومانی گرفتم و بعد از جریمه و بهره به 3میلیارد تومان رسیده است، در این میان 2میلیارد تومان پول جابه‌جا نشده است.

بنابراین ما اگر بخواهیم یک بررسی کنیم باید مشخص شود چه میزان بدهی اصلی است؟ چه میزان جریمه است؟ چه میزان مختص بخش تولید است؟ چه میزان مختص بخش خصوصی است؟

دولت آمارهایی از بهبود رشد اقتصادی منتشر می‌کند. این موضوع در بخش تولید و بازرگانی چقدر مشهود است؟
این آمار را که اعلام کردند بسیار مطلوب است، مثلا همین چند وقت قبل صندوق بین‌المللی پول اعلام کرد که ما داریم به رشد 3دهم درصد می‌رسیم و از نظر ثبات اقتصادی هم وضعیت بهتری پیدا خواهیم کرد.

باید گفت که اقدامات این دولت حداقل در بعد ارتباط خارجی خوب بوده است، یعنی درحال ایجاد راه‌های جدید با نظام بین‌المللی بوده که این اتفاق یک عامل مهمی است برای امیدواری تولیدکننده به آینده. درخصوص تولید داخلی هم با توجه به این‌که کاهش نرخ تورم باعث افزایش رکود شده است، ولی این اتفاق یعنی کاهش نرخ تورم، توانسته باعث عرضه کالا با نرخ پایین‌تری شود. اما در اینجا باید گفت تورم با رکود دو مقوله جداگانه است. در شرایط رکود تورمی، هرچه تورم را پایین بیاوریم رکود شدیدتر می‌شود و درحال حاضر ما با مشکل رکود مواجه هستیم که هم بخش خصوصی هم دولت باید با تعامل هم راه‌حلی اساسی برای این اتفاق چاره‌اندیشی کنند.

اما اتفاقی که افتاده در این میان و کمتر به آن توجه می‌شود در سال‌های گذشته اعتبار بانک‌ها از بین رفته است. یعنی من مغازه‌دار یا کارخانه‌دار در گذشته اگر 100هزار تومان پول داشتم به اندازه 10برابر جنس می‌گرفتم و همه به هم اعتماد داشتند، کالا بدون رد و بدل پول جابه‌جا می‌شد، بنابراین با یک مبلغ کم، انباری پر از کالا در اختیار تولیدکننده یا مغازه‌دار بود، هم واحدهای تولیدی این وضعیت را داشتند هم بازار. ژ

در این سال‌های اخیر که سیستم بانکی هم دخیل بوده فقط در ازای پول نقد کالا داده می‌شود و دیگر اطمینانی نیست، یعنی تولیدکننده، از یک مبلغ قابل‌توجه سرمایه بدون رد و بدل کردن پول محروم شده است.

خیلی‌ها از بنگاه‌دار شدن بانک‌ها و بانک‌دار شدن برخی بنگاه‌ها گلایه دارند، چرا شاهد چنین پدیده‌ای در اقتصاد کشور هستیم.
اصلا کار بانک بنگاه‌داری نیست، بانک نباید رقیب تولید شود. این اتفاق به نظر من ناشی از نداشتن یک نظارت اصولی و منسجم و همچنین به دلیل سودجویی و رانت‌جویی است.

بنگاه‌داری بانک‌ها عدالت را در فرصت‌های برابر برای استفاده از تسهیلات توسط تولیدکنندگان از بین می‌برد. بنگاه‌داری بانک‌ها برای اقتصاد کشور یک افت جدی است.

ظاهرا بین وزارت اقتصاد و بانک‌مرکزی برای کاهش نرخ سود سپرده‌ها اختلاف وجود داشته و بانک‌مرکزی خیلی موافق این کار نبوده است، دلیل چنین مخالفت‌هایی از سوی بانک‌مرکزی را چه می‌دانید؟

بانک‌مرکزی در هر صورت توجه‌اش بر سیستم نظام بانکی است، اما وزارت اقتصاد و دارایی کل اقتصاد کشور را دربردارد، در اینجا نگاه وزارت اقتصاد و دارایی معقولیت بیشتری دارد.

آقای مهندس برخی انتقاد‌ها هم به عملکرد اتاق وارد شده و خیلی‌ها می‌گویند اتاق آن‌گونه که باید به عنوان پارلمان بخش خصوصی نتوانسته از پتانسیل‌های خود برای دفاع از این بخش استفاده کند، نظر شما در این‌باره چیست؟

ما از کمیسیون‌های 17گانه و 34 اتاقی که در سراسر کشور داریم در مورد مسائل اقتصادی کمک می‌گیریم، اما متاسفانه برخی افراد گمان می‌کنند که با داد و فریاد و انتقاد تند مسائل را می‌شود حل کرد، درصورتی‌که یک تعامل سازنده و یک فرهنگ گفت‌وگوی درست مشکل را بهتر حل می‌کند.

به اعتقاد من، ما اگر به دولت بقبولانیم که ما و دولت دو هدف جدا نداریم و هر دو به یک چیز می‌اندیشیم و آن هم رشد و شکوفایی کشور است، بهتر می‌توانیم در برابر مشکلات مقاومت کنیم.


منصور اولی