امتیاز مثبت
۰
در گفت و گو با نماینده سابق ایران در اوپک مطرح شد
نفت گران، بد عادتمان کرده است
سه شنبه ۲۳ دی ۱۳۹۳ ساعت ۰۹:۵۸
کد مطلب: 281794
 
کاهش قیمت نفت، خواب وزیران نفت کشورهای عضو اوپک را آشفته کرده است؛ در این بین قطعا کشورهایی همچون ایران، عراق، عربستان و کویت هرچند از کاهش قیمت‌ها ناراحت هستند اما امیدوارند که با ادامه روند سقوط آزاد، بهاي این کالای استراتژیک، معرکه تولید نفت و گاز از ذخایر نامتعارف دست‌کم برای مدت چند سال تعطیل شود.
نفت گران، بد عادتمان کرده است
 
 اقتصاد ایران آنلاین به نقل از همشهری اقتصاد-  کاهش قیمت نفت، خواب وزیران نفت کشورهای عضو اوپک را آشفته کرده است؛ از یک سو این سقوط آزاد طلای سیاه منجر به کاهش درآمدهای نفتی اوپکی‌ها شده و از طرف دیگر کاهش قیمت‌ها زنگ خطر کاهش سرمایه‌گذاری در صنایع نفت و گاز را به صدا درآورده است. در این بین قطعا کشورهایی همچون ایران، عراق، عربستان و کویت هرچند از کاهش قیمت‌ها ناراحت هستند اما امیدوارند که با ادامه روند سقوط آزاد، بهاي این کالای استراتژیک، معرکه تولید نفت و گاز از ذخایر نامتعارف دست‌کم برای مدت چند سال تعطیل شود.

در این بین کشورهایی همچون ونزوئلا، امریکا، برزیل، هند و چین که سودای تولید نفت و گاز از ذخایر نامتعارف، اکتشافات نفتی در آب‌های عمیق و حفاری چاه‌های گسترده را در سر می‌پروراندند، این روزها با کاهش قیمت نفت به سطح حتی کمتر از 50 دلار، نگران اقتصاد تولید نفت و گاز از پروژه‌های غیراقتصادی خود هستند. در این بین «همشهری اقتصاد» درباره آخرین وضعیت و تغییر و تحولات قیمت در بازار جهانی نفت گفت‌وگویی با مهندس «سید محمدعلی خطیبی»، نماینده سابق ایران در هیات‌عامل اوپک و مدیر سابق امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران ترتیب داده که شرح آن به دنبال آمده است.

 
 
 آقای خطیبی، بازار نفت پس از چند سال آرامش از اواسط تابستان سال جاری تاکنون با یک سونامی‌ کاهش قیمت نفت دست‌وپنجه نرم کرده است، مهمترین دلایل ارزان شدن بهای طلای سیاه در بازار جهانی از نگاه شما چیست؟
استخراج و فرآوري نفت و گاز از ذخایر نامتعارف «شیل اویل و شیل گس‌ها»، پیشی گرفتن عرضه و تقاضا در بازار جهانی، افزایش عرضه ظرفیت مازاد نفت توسط برخی از کشورهای عضو اوپک، کاهش مسائل ژئوپولیتیکی و افزایش سطح ذخیره‌سازی نفت در کشورهای بزرگ مصرف‌کننده از مهمترین دلایل سقوط قیمت جهانی طلای سیاه است. با وجود اين کاهش بیش از 20درصدی قیمت نفت خام در طول چند ماه اخیر برای برخی از کشورهای عضو اوپک مساله بزرگی نیست، بر این اساس برخی از اعضای اوپک همچون عربستان سعودی با افزایش عرضه نفت به بازار و فروختن نفت بیشتر به نوعی زیان کاهش قیمت‌ها را جبران می‌کنند. اما این کاهش قیمت نفت قطعا برای برخی از کشورهای صادرکننده نفت در بلندمدت منجر به شکل‌گیری نگرانی‌های جدید خواهد شد.
 
 به سیاست‌های نفتی عربستان در قبال کاهش نفت اشاره کردید و معتقد هستید که سعودی‌ها طرفدار نفت ارزان هستند؟ چرا بزرگ‌ترین تولید​کننده و صادرکننده نفت اوپک این سیاست جدید را در دستور کار خود قرار داده است؟
عربستان سعودی ماه گذشته میلادی با تغییر فرمول فروش نفت خود و کاهش بهای رسمی ‌نفت صادراتی عملا شرایط را برای کاهش بیشتر بهای نفت در بازار جهانی فراهم کرده است. در شرایط فعلی بازار عرضه‌کنندگان برای جلب رضایت مشتریان نفتی خود فرمول‌های جذاب، تخفیف‌های ویژه و امتیازهایی به خریداران نفت ارائه می‌کنند. هم‌اکنون عربستان سعودی با ظرفیت تولید بیش از 10میلیون بشکه نفت بزرگ‌ترین صادرکننده طلای سیاه در بین اعضای اوپک به شمار می‌رود. به عبارت دیگر این کشور عملا با کاهش رسمی‌ قیمت نفت خود فشار کاهش قیمت‌ها را به سایر کشورهای عضو اوپک تحمیل کرده است و تولیدکنندگان را در شرایط سخت قرار می‌دهد. قطعا این اقدامات شیب کاهش قیمت نفت در بازار جهانی را تندتر می‌کند. با افزایش عرضه مازاد ظرفیت نفت توسط عربستان فعلا نباید انتظار تقویت یا افزایش قیمت نفت در بازار جهانی را داشت و اقدامات فعلی این باور را در بازار تقویت می‌کند که قیمت نفت فعلا افزایش نخواهد یافت. از سوی دیگر اظهارنظر برخی از وزیران نفتی کشورهای عربی عضو اوپک مبنی بر عدم تغییر سقف تولید نفت اوپک یا اعلام رضایت از قیمت‌های فعلی به روند کاهش بیشتر طلای سیاه کمک می‌کند. هم‌اکنون وقت بکارگیری دیپلماسی انرژی توسط ایران به عنوان یک کشور تاثیرگذار در بازار جهانی نفت و اوپک است.
 
 توافق احتمالی عربستان و امریکا برای پايین نگه​داشتن قیمت نفت به منظور ضربه زدن به اقتصاد کشورهایی همچون ایران، روسیه و ونزوئلا دور از ذهن نیست. در حال حاضر عربستان وارد یکسری معادلات سیاسی پیچیده شده است و قطعا این کشور بزرگ صادرکننده نفت هم از کاهش قیمت نفت زیان می‌بیند. با وجود اين عربستان ممکن است از کاهش قیمت نفت یکسری زیان‌های اقتصادی ببیند اما این احتمال وجود دارد که یکسری امتیازهای سیاسی به خاطر تلاش در کاهش قیمت نفت کسب کندو باید به این موضوع هم تاکید کنم که با کاهش بهای طلای سیاه در بازار جهانی روسیه به عنوان یک کشور صادرکننده گاز مجبور است که قیمت گاز صادراتی خود را هم کاهش دهد. قیمت گاز صادراتی روسیه تابع بهای جهانی نفت خام است. علاوه بر روسیه سایر کشورهای صادرکننده گاز همچون ایران، قطر، الجزایر و ترکمنستان هم از کاهش قیمت نفت زیان خواهند دید.

به نظر شما در آینده‌ای نزدیک صادرکنندگان نفت می‌توانند روی افزایش مجدد قیمت طلای سیاه حساب باز کنند؟
قیمت‌ها در بازار خودبه‌خود بالا و پایین نمی‌شوند بلکه عواملی در بازار اتفاق می‌افتند که قیمت‌ها را بالا و پایین می‌کنند. عامل اصلی کاهش قیمت در روزهای اخیر، مازاد عرضه است. مازاد عرضه هم از ناحیه اعضای اوپک و هم اعضای غیراوپک اتفاق افتاده است. مجموع تولیدکنندگان و صادرکنندگان نفت فارغ از فضای بازار و نیاز واقعی آن صرفا تولید می‌کنند. این امر باعث شده میزان عرضه بیشتر از تقاضا باشد و تا زمانی که میزان عرضه از تقاضا بیشتر باشد فشار بر قیمت‌ها وارد می‌شود و روند نزولی قیمت‌ها ادامه خواهد یافت. بنابراین بازار باید تقاضا پیدا کند و مازاد عرضه از بازار خارج شود تا باعث ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا شود. از سوی دیگر باید به این موضوع هم تاکید داشته باشم که مازاد تولید و عرضه نفت به‌خودی‌خود از بازار خارج نمی‌شود. این مساله نیازمند همت صادرکنندگان به خصوص صادرکنندگان اوپک است. زیرا اوپک تجربه این کار را دارد. در مواقع متعددی به سبب عوامل مختلف، قیمت‌ها بسیار کاهش پیدا کرد. اوپک وارد عمل شد و قیمت‌ها را به قبل بازگرداند. در شرایط فعلی هم اوپک می‌تواند وارد عمل شود و از غیراوپک‌های بزرگ هم کمک بگیرد و مجددا قیمت را به گذشته برگرداند. اینها می‌توانند دور هم جمع و فعال شوند و باید این را بدانند این منافع یک یا دو کشور نیست که به خطر می‌افتد بلکه خیلی از کشورها متضرر می‌شوند. اگر الان قیمت نفت 20درصد کاهش پیدا کرده برای همه کشورها کاهش پیدا کرده است.
حتی صادرکنندگان گاز نیز متضرر خواهند شد. زیرا فرمولشان با فرمول نفت مرتبط است. بنابراین یک ضرر است که خیلی از کشورها آن را تحمل می‌کنند. این آشفتگی نیاز به همفکری صادرکنندگان دارد تا با فعال شدن و منافع مشترکی که وجود دارد، این معضل را مهار کنند.
 
 به نظر شما سقوط آزاد طلای سیاه و کاهش 30درصدی درآمدهای نفتی با توجه به گنجاندن نفت 100دلاری در قانون بودجه سال جاری، زنگ خطر کسری بودجه برای دولت تدبیر و امید را به صدا در نیاورده است؟
کاهش بهای نفت به محدوده 80دلاری، حدود 20دلار در هر بشکه با نفت 100دلاری فاصله دارد که پر کردن این فاصله با درآمدهای نفتی مشکل است. هدف از راه‌اندازی صندوق ذخیره ارزی یا صندوق توسعه ملی هم برای چنین روزهایی بوده است. به طوری که با تزریق منابع صندوق ذخیره ارزی به بودجه می‌توان خطر کسری بودجه سال جاری دولت را مرتفع کرد.
 
 پیش‌بینی می‌کنید قیمت نفت تا چه سطوح قیمتی، سقوط آزاد داشته باشد؟

بستگی دارد. اگر شرایط فعلی در بازار جهانی نفت ادامه پیدا کند، شاهد روند نزولی قیمت‌ها خواهیم بود و قطعا هیچ کارشناس یا موسسه مطالعاتی نمی‌تواند رقمی ‌را اعلام کند. فقط امیدوارم صادرکنندگان بزرگ به فکر بیفتند و این روند را معکوس کنند و شاهد افزایش قیمت‌ها باشیم.
 
 برخی از منتقدان وزارت نفت معتقدند که باید این وزارتخانه از ابزار دیپلماسی انرژی و استفاده از ظرفیت کشورهای عضو اوپک بیش از گذشته به منظور مدیریت قیمت‌ها در بازار نفت استفاده می‌کرد، به عنوان نمونه ایجاد شرایطی برای برگزاری نشست فوق‌العاده اوپک، آیا این اقدامات می‌تواند گره‌گشای قیمت‌ها در بازار نفت باشد؟
ونزوئلا تاکنون رسما پیشنهاد خود را برای برگزاری نشست فوق‌العاده اوپک اعلام کرده است. بر این اساس، وزیر نفت ایران هم به عنوان یکی از کشورهای موسس اوپک باید پیشنهاد برگزاری نشست فوق‌العاده را به ریاست اوپک ارائه کند. رئیس اوپک با رایزنی با سایر اعضا و دبیرکل اوپک می‌تواند اقدام به برگزاری نشست فوق‌العاده کند. تمامی‌ تصمیمات اوپک بر اساس اجماع حاصل می‌شود و از این رو کل اعضا باید برای برگزاری نشست فوق‌العاده اعلام آمادگی کنند.
 
 همواره وابستگی به درآمدهای نفتی خط قرمز اقتصاد ایران بوده است. آیا زمان آنکه اقتصاد کشور از اسارت درآمدهای نفتی خلاص شود، فرا نرسیده است؟

این یک سوال اساسی و ریشه‌ای است که صاحب‌‌نظران باید روی این موضوع کنکاش کنند. به نظر من وابستگی ما به درآمدهای نفتی مساله مطلوبی نیست و همه از وابستگی ما به این درآمد آگاهی دارند. بالا و پایین آمدن قیمت نفت به علت نخریدن نفت توسط مصرف‌کنندگان بزرگ غربی است. آنها وابستگی ما را به درآمدهای نفتی می‌دانند و از این ابزار استفاده می‌کنند و با این روش می‌خواهند اقتصاد ایران را تحت فشار قرار داده یا از ما امتیاز بگیرند یا آنکه نظراتشان را به ما تحمیل کنند و در این راه از هیچ امری دریغ نمی‌کنند. آنها حتی کشورهای مصرف‌کننده دیگر را تهدید می‌کنند تا از کشور ما خرید نداشته باشند. این مساله یک نقطه‌ضعف برای کشور ما محسوب مي‌شود. این اعتقاد من نیست که از نفت نباید استفاده نکنیم بلکه منظورم اصلاح اقتصاد کشور با درآمدهای نفتی است. اینکه بخشی از هزینه‌های جاری را وابسته به درآمدهای نفتی کنیم، این کار اشتباهی است و باید این فرایند حل شود. بعضی از کشورها درآمدهای نفتی خود را در جهت سرمایه‌گذاری استفاده می‌کنند؛ به عنوان نمونه کشور نروژ که بزرگ‌ترین صادرکننده نفت و گاز است. این کشور درآمدهای نفتی را در بودجه و هزینه‌های جاری صرف نمی‌کند بلکه یک صندوق دارد و به عنوان سرمایه‌گذاری از این صندوق در داخل و خارج از کشور خود استفاده می‌کند و سود حاصل از آن را صرف آبادانی کشور می‌کند. متاسفانه کشور ما بخش اعظم بودجه و هزینه‌های جاری خود را از درآمدهای نفتی به دست می‌آورد و این را دشمنان نیز می‌دانند و از این موضوع به عنوان یک اهرم استفاده می‌کنند. ما باید این را بپذیريم که این موضوع برای ما یک ضعف و بیماری است و اگر این را هم پذیرفتیم بايد به فکر علاج آن باشیم و در بخش سیاست‌های کلان هدف‌گذاری کنیم. ما باید برنامه‌ریزی دو تا پنج‌ساله داشته باشیم تا وابستگی خود را از درآمدهای نفتی کاهش دهیم و حال که توفیق اجباری شده و دشمنان نیز ما را در این زمینه کمک می‌کنند، از این فرصت باید استفاده کنیم.
 
 زمانی که ایران در پالایشگاه نفت آبادان سوخت هواپیما و بنزین تولید می‌کرد، نروژی‌ها هنوز در دریای شمال نفت و گاز کشف نکرده بودند، چرا در طول 60 تا 70 سال گذشته تاکنون این همه فاصله نفتی بین ایران و نروژ ایجاد شده است؟
مسئولان کشور سعی می‌کنند دنبال کارهای راحت بروند. من فکر می‌کنم در این موضوع همه مقصر بودند و ما نمی‌توانیم فقط دولت‌ها را مقصر بدانیم حتی مجلس و دیگر دستگاه‌ها نیز مقصر بوده‌اند. دولت‌ها و دستگاه‌های اجرایی مختلف مجموعه‌‌ای هستند که دنبال کارهای سخت نمی‌روند. اگر ما سالانه 2 تا 3درصد وابستگی خود را به درآمدهای نفتی کم می‌کردیم، از انقلاب تاکنون باید 70درصد وابستگی خود را از درآمدهای نفتی کم کرده بودیم. البته من قبول دارم این کار سختی است. ما در بحث کاهش وابستگی‌های نفتی باید سراغ منابع جایگزین می‌رفتیم. باید سراغ صنعت می‌رفتیم و بازارهای صنعت را پیدا می‌کردیم و کیفیت صنعت را بالا می‌بردیم تا در بازارهای جهانی رقابت کند. بخش کشاورزی نیز خیلی می‌‌تواند به ما کمک کند چرا که می‌توانیم در بخش کشاورزی محصولاتي با کیفیت مناسب به بازار عرضه کنیم ولی این بخش مغفول مانده است.
 
 به عنوان سوال پایانی، آیا تحریم نفت می‌توانست فرصتی براي کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی در اقتصاد ایران باشد؟
شرایط تحریم، صادرات نفتی ما را کم می‌‌کند. این روند از اواخر دولت قبل شروع شده و به دولت فعلی نیز کشیده شد. با فشار و تحریم علیه کشور ما صادرات نفتی بسیار کاهش یافت که اگر از تحریم به عنوان یک فرصت استفاده کنیم و سایر جایگزین‌های درآمد نفتی را تقویت کنیم، شرایط عادی می‌شود به شرط آنکه وقتی شرایط عادی شد دوباره به شرایط قبل باز نگردیم. 
 
 
 


از عملکرد دولت یازدهم در بخش مسکن رضایت دارید؟
بله
خیر