امتیاز مثبت
۰
سرنوشت وعده‌ یکسان‌سازی نرخ ارز
شنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۰۹:۳۸
کد مطلب: 324200
 
سرنوشت وعده‌ یکسان‌سازی نرخ ارز
 
تک‌نرخی شدن ارز یکی از نیازها و ضرورت‌های مهم برای ثبات اقتصادی از یک سو و حرکت به سمت شفاف‌سازی از سوی دیگر به شمار می‌آورد و یکی از وعده‌های مهمی هم که در سه سال گذشته مدام از سوی بانک مرکزی تکرار شده یکسان‌سازی نرخ ارز است. این وعده شیرین اما هر سال به دلایلی از سوی بانک مرکزی به سال بعد موکول شده است. کارشناسان بر این باورند موانع ساختاری مانند کمبود نقدینگی ارزی، پایدار نبودن درآمدهای ارزی، بی ثباتی در قیمت جهانی نفت، وجود برخی تحریم‌های بانکی و البته فشار بخش دلالی از جمله موانعی است که وعده یکسان‌سازی ارز را در حد یک رویا باقی گذاشته است. رییس کل بانک مرکزی اما در روزهای اخیر گفته است: «یکسان‌سازی نرخ ارز در دولت دوازدهم اجرایی خواهد شد».


یکی از مهم‌ترین اشکالاتی که وجود یک بازار چند نرخی ارز در اقتصاد ایجاد می‌کند، رانت ارزی است. برخی‌ها به منابع ارزان‌ قیمت‌تر ارزی دست‌ پیدا می‌کنند یا آن را به قیمت بالاتر  می‌فروشند یا وقتی به مصرف واردات می‌رسانند کالاهای وارداتی را بر اساس نرخ بالای ارز محاسبه می‌کنند. در چنین شرایطی بانک مرکزی مدام در تله دلالان ارزی می‌افتد و برای آرام نگه داشتن بازار ارز مجبور می‌شود بیشتر از حد نیاز ارز خارجی به بازار تزریق کند. این دو نرخی بودن به ایجاد یک بازار کاذب ارزی هم دامن می‌زند که ثبات نرخ‌ها را به هم می‌ریزد و تجار را در دو راهی نگه می‌دارد. با وجود اینکه بانک مرکزی به عنوان متولی اصلی کنترل بازار پولی و مالی به این مسائل آگاه و برای تک‌نرخی کردن ارز برنامه‌ریزی کرده است اما موانع ساختاری مانع از اجرای این سیاست ضروری در‌اقتصاد کشورمان شده است.

 
  کمبود نقدینگی


به گزارش حمایت، یکی  از این موانع مهم پیش روی اجرایی شدن این سیاست به باور کارشناسان کمبود نقدینگی ارزی است، غلامرضا مصباحی مقدم، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام درباره اینکه چرا نرخ ارز یکسان نمی‌شود به خبرگزاری صدا و سیما  گفت: «یکی از دلایل عمده‌اش کمبود نقدینگی ارزی بانک مرکزی است. اگر بنا باشد یکسان‌سازی ارز صورت بگیرد باید بانک مرکزی بتواند هر مقدار تقاضای ارز را بر اساس نرخ تنظیم شده پاسخگو باشد. در حال حاضر شرایط به گونه ای نیست که بانک مرکزی مقدار نقدینگی ارزی کافی در اختیار داشته باشد تا بتواند از پس تقاضای بازار برآید، بر‌همین اساس با احتیاط قدم بر می‌دارد، چرا که اگر نتواند پاسخگو تقاضای احتمالی باشد بازگشت مجدد به نظام دو نرخی اجتناب ناپذیر است.»


وی با بیان اینکه در این باره ما نیازمند به استفاده از ارز مازاد صادرکنندگان هستیم که بیش از مقداری را که معادلش واردات می‌کنند، به نظام اقتصادی تزریق کنند، گفت: این می‌تواند کمک بزرگی باشد و نقطه تعادلی در نرخ ارز و شکل گیری ارز تک نرخی به وجود آید.»  بهروز نعمتی، سخنگوی هیات رییسه مجلس هم در این باره با بیان اینکه در حال حاضر برای یکسان‌سازی نرخ ارز اجباری وجود دارد و بانک مرکزی با سازوکارهایی که دارد آن را اعمال می‌کند، گفت: «اگر بخواهیم نرخ ارز را یکسان سازی کنیم و منطقی شود ناچاریم نرخ تولید را افزایش دهیم، آن هم با تولید محصولاتی با کیفیت و صادرات محور تا مجموعه تولید بر مجموعه صادراتمان غلبه کند.» تاکید کارشناسان بر افزایش میزان صادرات خصوصا صادرات غیر نفتی برای افزایش نقدینگی ارزی و یکسان‌سازی نرخ ارز در حالی است که در ماه‌های اخیر میزان صادرات غیر نفتی کشورمان کاهش یافته و این می‌تواند سیگنال منفی به بازار در جهت یکسان‌سازی نرخ ارز باشد.

 
  شرایط برای یکسان سازی نرخ ارز فراهم نیست


عبدالرضا مصری، عضو کمیسیون برنامه‌ و بودجه مجلس هم در این باره با بیان اینکه اگر چه یکسان سازی نرخ ارز یک مزیت برای اقتصاد کشور است اما هنوز شرایط و متغیرهای نظام تک قیمتی در کشور فراهم نیست، گفت: «برخی ریسک‌های تحمیلی مانع تک نرخی شدن ارز می‌شود، مانند تحریم بانک مرکزی که در جهان محدودیتی بی‌نظیر محسوب می‌شود، که همین مسئله اخلال جدی در نظام ارزی کشور ایجاد می‌کند. عمده ارز کشور وجه حاصل از فروش نفت است که برابر قانون از طریق نظام بانک مرکزی به بودجه‌های کشور وارد می‌شود.»


وی با اشاره به اینکه در این شرایطی اگر این نظام ارزی به ناگهان تغییر کند، می‌تواند شوکی را در‌بازار ایجاد کند، گفت: «مثلاً امکان دارد نرخ دلار به صورت مقطعی دو برابر شود و که بانک مرکزی با ورود کاتالیزوری در پی بازگشت به سیستم تک‌نرخی باشد اما همین شوک ایجاد شده به نقطه قبل از شوک برگشت پذیر نخواهد بود.»

مصطفی سلیمی‎فر، استاد اقتصاد هم با بیان اینکه  دستیابی به ثبات نرخ ارز پدیده مطلوب و هدف‎گذاری خوبی است که توسط بانک مرکزی انجام شده زیرا تک نرخی بودن ارز شفافیت را به‌دنبال خواهد داشت، به ایسنا گفت: «البته باید توجه داشت ثبات به این معنا نیست که ارز عدد خاصی داشته باشد بلکه به این معناست که نرخ ارز می‏تواند در یک دامنه قابل قبول نوسان داشته باشد اما این نوسانات نباید بیشتر از دامنه مورد نظر باشد زیرا بیشتر شدن این نوسانات همانند وضعیت فعلی، باعث ایجاد عدم اطمینان در فضای اقتصاد کشور می‎شود و این امر نیز آثار منفی بر جای خواهد گذاشت.»


 انتظار می‎رود با افزایش نرخ ارز، صادرات کشور افزایش یابد اما باید به این نکته هم توجه داشت این اتفاق در اقتصادی رخ می‎دهد که کالایی برای صادرات داشته باشد زیرا اگر اقتصاد، کالای صادراتی یا قدرت رقابت در بازارهای جهانی را نداشته باشد، شاید واقعی شدن نرخ ارز و افزایش قیمت آن، اثر مثبتی بر افزایش صادرات و غیره نداشته باشد.  حمیدرضا نبی زاده، کارشناس مسائل اقتصادی هم با بیان اینکه، تک نرخی شدن ارز زمانی می‌تواند حاصل شود که دولت مشکلی برای تأمین ارز در بازار نداشته باشد و آن را بر اساس نیاز در اختیار متقاضیان قرار دهد، به باشگاه خبرنگاران جوان گفت: « دست یافتن به ارز تک نرخی با منابع ارزی،  تعامل با بانک‌های جهانی و همچنین نحوۀ فروش و آزاد سازی نفت و سیاست گذاری‌های داخلی ارتباط مستقیمی دارد.»


وی با بیان اینکه دولت  به عنوان بزرگ‌ترین عرضه‌کننده ارز در کشور می‌تواند تعیین کننده نرخ ریالی آن باشد، گفت: «روند نرخ دلار در کشور، نرخ جهانی طلا در بازار‌های بین‌المللی و میزان عرضه و تقاضای داخلی سه مؤلفه اساسی در ثبات قیمت طلا و سکه است و زمانی ثبات در بازار حاکم می‌شود که قیمت طلا و سکه از بین سه مؤلفه پیروی کند که در این صورت نوساناتش معقول خواهد بود.»